Cümə axşamı yayımlanan yeni araşdırma göstərir ki, bir neçə şirkət və ölkə zəif tənzimlənən kommersiya kosmik uçuşları nəticəsində yaranan potensial zəhərli və iqlimə təsir edən sənaye tullantılarını qlobal atmosfer mühitinə buraxır. Bu isə artan narahatlıqları daha da gücləndirir.
Yeni tədqiqat 19 fevral 2025-ci ildə yenidən giriş zamanı nəzarətdən çıxaraq üst atmosferdə parçalanan Falcon raketinin yaratdığı çirklənmə buludunu analiz edib. Raket həmin ayın əvvəlində 20–22 ədəd Starlink peykini orbitə çıxarmaq üçün buraxılmışdı.
Müəlliflərin sözlərinə görə, bu, ilk dəfədir ki, konkret bir kosmik aparatın dağılmasından yaranan tullantılar Yer səthindən 80–110 kilometr yüksəklikdə — yaxın kosmik bölgədə — izlənilib və ölçülüb. Bu bölgədə baş verən dəyişikliklər ozon qatının və iqlim proseslərinin yerləşdiyi stratosferə təsir göstərə bilər. Son illərə qədər insan fəaliyyəti bu sahəyə demək olar ki, təsir etmirdi.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, element üzrə monitorinq yenidən giriş zamanı yaranan emissiyaların necə yayıldığını və toplandığını izləməyə kömək edə bilər. Bu isə siyasətçilərə kosmik uçuşların artan atmosfer təsirini anlamaq və idarə etmək imkanı verə bilər.
Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Leibniz Atmosfer Fizikası İnstitutunun tədqiqatçısı Robin Wing bildirib ki, hadisənin vizual miqyası onu təəccübləndirib. Şimali Avropada bir çox insan yanan tullantıların görüntülərini çəkib və bu, yüksək dəqiqlikli müşahidələr aparmağa, həmçinin litiumun mənbəyini müəyyən etməyə imkan verib.
Tədqiqat göstərir ki, cihazlar “Ignorosphere” adlandırılan, kosmosa yaxın üst atmosfer qatında raket çirklənməsini aşkar edə bilir. Alimlər ümid edirlər ki, kosmik emissiyaların yeni dövrünə nəzarətsiz daxil olmadan əvvəl problemləri qabaqlamaq mümkün olacaq.
SpaceX isə Inside Climate News-un suallarına və şərh istəklərinə dərhal cavab verməyib.
Dərc edildi:
22.02.2026
